Sereke | Beş Ereb | Beş Çand | Gotarek Rke | Erşv

Sereke

Ger



 

 
 

Gotar: Jiyan hunera Fadil Cizr

 


Alan Hemo

Ger em li pêvajoya hestê netewî kurdî bi êweyê xwe î nûjen binerin, em ê bibînin ku beê duyem ji sedsaliya bîstan destpêka wê ye. Ew hest bi rêya stran, dîlok, payîzok, heyranok, û...hwd, hat parastin û serbaz û pasbanê wê meydanê dengbêj bûn.
De îcarê em behsa dengbêjekî dikin ku ji bajarekî rengîn û navendî di folklor û gelepûrê Kurdî de standiye, lewra dengbêj jî binavê bajarê xwe binav kirye, em di van rûpelan de behsa dengbêj Fadil Cizîrî dikin.


Di malbateke derwê li gundê Seletûne yê Silopiya di sala 1962an hate dunyayê. Fadil ji destpêka gêncîtiya xwe (sîpetî) cudahî ji malbatê kirye ku tevlî derwêîtî û tevgera wê nebû ye. Divê kitekitê de diyar dibe ku Fadil denbêjî ne wekû kar hilgirtiye ser milê xwe lê belê wekû kêfxweîk taybet ji kesayetiya xwe re bijartiye.
Li gor gotina jêderê me yê ku hevalê Fadil Cizîrî bû mamoste Weliyê Botî got: dema derwê bi komên koçera re diçûn zozanan, daku evbuhêrkan li darxin, ew derwê di konên taybet bicî dibûn û konên wan bi rengê sipî dibûn ta cudahîya wan ji koçer û xwediyê pêz diyar bibe. Di wê pêvajoyê de Fadil di konê derwêan bicî nedibû û roja xwe li nav xwediyê pêz û koçeran dibûrand. Diyar dibe ku Fadil biçavên derwê û dengbêjan li xwe nedinerî, tevî ku kesên derdora wî zanî bûn ku deng û kilam xwe e, lê her ew tevlî evbuhêran nedibû wekû dengbêj, lê belê tenê wekû abir. Perçak ji navdêriya Fadil ji ya diya wî bû, diya wî Sêvê xwediya dengekî xwe û kilamên taybet.
Fadil wek xortên wê serdemê di temenekî biçûk dizewicîn. Fadil jî 14 salî zewicîye. Ji xwe di temenê 12 salî de talant û zîrekiya dengbêjîyê lê hatiye der, lê her wiha tenê kesên nêzîkî wî dengê wî guhdar dikirin û wî xwe nedaye pê wekû dengbêj ta salên 1992/1993 û nenaskirî dima, lê sedema ku gel dengê Fadil dibhse ew e ku aiq dibe.
Li ahîyekê li çav keçeke koçer dikeve û dibe evindarê wê. Di temenê 30 salî de nû dengbêjiya xwe radighîne û li kok û dîwanxanan distrê û kilaman dibêje, her wiha ne wekû dengbêjekî biêweyekî kilasîk xwe dipejrîne, ku li kok û dîwanxanan her dem amade be, lê belê tenê ji kêfxweîya xwe û heval û hogirê xwe re kilam digotin. Bêtir kesayetiya wî ya taybet tê diyar kirin, ew e ku gelek rojên xwe li nîçîra kewan bûrandiye, û hevalê wî di wê kefxweiyê de (nîçîra kewan) Haim Haim bû.
Ton û êweyê dengbêjiyê li ba Cizîrî
Dengbêjên eîrên koçeran bi heyranok payîzokan mijûl dibin. Herwiha pê navdarin, heyranok ritm û êweyek dengê taybet pê divê, û ciyawaziya wî dengî ku zirav û ji taliya zengelolkê têt. Sedemek bû ku Fadil navdariya xwe tekez bike û li meydana dengbêjiyê biçespîne.
Fadil li bin bandora dengbêjên berî xwe li meydana kilambêjiyê gavê xwe yê pêî avêtin, û degbêjê ku kilamên wî rolek ba diavekirina deng û êweyê Fadil de lîstin, ew bû dengbêj Ebdil Ezîzê Mihê yan ê Leker yan ê irnexî ( bi her sê navan navdar bû ). Û ew berî serdema Fadil bû binêzîka 70 salî. Û Fadil stranên wî xwe digtin, ji wan stranan Hesamê Axê, Heyran Jaro û Seydiko.
Di buyerek tirafîkê de Fadil kurê xwe Cemal ji dest dide. Û pitî kurê xwe nexweiya “Parkînson” li xwe peyda dike. Fadil 7 salan li ber nexweiya  Parkînson ê li ber xwe dide, ta dighê buyera serhildana Cizîrê û diwan buyeran Fadil û zarokên xwe neçar di qedexeya derketina derve dimîne, û di 14ê Kanûna 2015an de 25 rojan li taxa Cûdî li ber xwe daye û kurê wî Murad Ergul jî di berxwedana Cizîrê de jiyana xwe ji dest daye.
Dengbêj Fadil Cizîrî di tîrmeha 2018an de jiyana xwe ji dest daye û çûye ber dilovaniya Xwedê.
Strana Heyran Jaro ji stranên herî navdarin ji nav stranên Fadil Cizîrî.

Strana Heyran Jaro

“Heyran jaroo
Tenûna Sindiya tenûna Sindiya hey heyy hayê hêy
Hey jaro min go ber keviya
Hey belê malan bar kir
rekê re kona
E’ nizanim ne simbêlê
heyranê min sortir in
Ne qurmizê ser destê keçikê van Cuhiya
Hey belê wezê heyranê xwe
Cizîrê Banê Xanê nahêlim
Ber gezê mê û va pêiyan
Wezê heyranê xwe bibim
zozana Mela Mêrgê zozanê Teya
Ber toz û ecacê va keriya
Wezê destê heyranê xwe
bigirim raserê mila Hewrexê
Min go çêrîna kew û kêvrûk
û va kûviya
Hey jaro ho ho hoo”


Siparteka ku min pêkê kir di beê edebî de - zankoya Artuklu – Mêrdîn

Alan Hemo


 
Gotar Nerne Xwediy Xwene
 

Puann Ney

Asta Dengan: 5
Bi Tevah Deng: 1


Ji kerema xwe re kurtedemeke xwe bide v dengdan:

Her ba
Pir ba
Ba
Ne xirab
Xirab

Vebijark